1001 baina 10 001

1001 & 10 001Aurreko astelehenean lan saio bat izan genuen Txerra, Jose Ramon Gregorio Guirles, Sestaoko Berritzeguneko kidearekin. Txerra Matematika LHn gaian Erkidegoko erreferentzia da eta baita Sestaoko Matematika Jardunaldien antolatzailea ere. Bere lanaren ispilu honako sitea Txerrab03matematicas non bere lan guztiak lotzen dituen:

Competencia Matemática izenekoan Ebaluazio Diagnostikoen bilduma interesgarria du. Probak Komunitate Autonomoek eta INEEk prestatutakoak dira eta interesgarriak izan daitezke gure ikasleen egoera ebaluatzeko eta baita irakatsi beharko litzatekeen Matematikaren pistak jasotzeko ere.

Baina, Sarrera honen artikuluak adierazi nahi duen moduan, Txerrak ezezaguna genuen araua baten berri eman zigun, zenbakiak digituekin idazten ditugunean kontuan hartu beharrekoa: milako digituen atzetik idatzi ohi diren puntuak (eta komak), nonbait, ez ditugu jada idatzi behar

  • lau digitu arte zenbakiak segidan idatzi behar dira: “2016 urtearen 366 egunak 52 aste oso eta 2 egun solte izango dira” esaterako.
  • Bost digitutik aurrera ez punturik ez komarik tartea baizik: “Madrilen populazioa 3 165 235 biztanletakoa da, Donostiak 186 500 bizilagun ditu eta Sorian 39 516 lagun bizi dira” adibidez.
  • Zenbaki baten zati osoa eta hamartarra banatzeko, berriz, puntua da Nazioarteko arauek gomendatzen dutena, nahiz eta koma ere ametitzen den. Beraz hamabi t´erdi adierazteko 12.5 behar du nahiz eta 12,5 ere onartua den.

Beraz 12,345 eta 12.345 zenbakiak 13 baino tixikiagoak dira. Eta hamabi mila hirurehun eta berrogeita bost idatzi nahi badugu 12 345 da modua.

Dena dela Euskaltzaindiaren 1994ko Zenbakiaren idazkeraz 7.  arauan ez da kontuan hartzen tartearen gomendio hori honakoak proposatzerakoan, zenbakiak letraz idazteko orduan:

  • 1.000.000 milioi bat
  • 10.000.000 hamar milioi
  • 1.000.000.000 mila milioi (miliar bat)

Informazio gehiago: Sistema Internacional de Unidades, Separador de millares, Euskaltzaindiaren arauak, Zenbakien idazkeraz 7. araua

Testu hau idatzita genuenean:

Zenbakien esannahia hizkuntzen eboluzioan

http://guremate.blogspot.com.es

Gure lagun Martin Rezolak helarazi digun EIZIEk SENEZ aldizkarian argitaratutako artikulu batean  Elena Martínez Rubiok, Frankfurreko Euskara Irakurleak, Jost Gippert, euskararen sustatzailea Alemanian elkarrizketatzen du. Bertatik honako testu hau aukeratu dugu, zenbakien esannahia hizkuntzen eboluzioan aipatzen duena, hain zuzen ere:
___________
….
Ikerlan bat baduzu dado-joko turkiar-persiar batean erabiltzen diren zenbakiei buruz. Bertan diozunez, hizkuntza-zientzia historikoak argi frogatu du oinarrizko zenbakiak hizkuntza baten estratu zaharrenekoak direla. Beraz, zenbakiak bereziki lagungarriak edo baliagarriak dira ikerketa konparatzaileetan?


Bai, zenbakiak oso zaharrak izaten dira hizkuntza guztietan. Hizkuntza batek zenbakiak mailegatzea ez da batere ohikoa, ez behintzat bat edo bitik hamar artekoak. 
Funtsezko arrazoi bat egon behar da zenbaki zaharrak mailegatuen bidez ordezkatzeko. Hizkuntza guztiek daukate beren zenbatzeko sistema eta behin bat izanez gero, zertarako aldatu? Zenbatu nahi den gauza bera ere mailegatu ez baldin bada. Esaterako: ardien hazkuntza auzoengandik ikasi edo bereganatu dutenek, baliteke ardiak zenbatzeko auzokoen zenbakiak erabiltzea, baina horretarako bakarrik. Fenomeno hau zenbait hizkuntzatan ikus daiteke. Batzuetan, bi sistema paralelo ditugu batera. Japonen adibidez, bi sistema erabat desberdin dute, txinatarra eta japoniarra.


Zenbakiak, oro har, oso egonkorrak dira. Oinarrizko zenbakiei buruz ari gara. Bestalde, zenbait kulturek kopuru handiak zenbatzeko zenbakirik ez daukate, bertan kopuru handitan kontatu litekeen ezer ez dagoelako. Beraz, zenbakiek bizimodu eta tokian tokiko beharrekin zerikusia dutela esan dezakegu.


Zenbakiak gotorleku kontserbatzaile bat direla jakinik, zenbakietara jotzen dugu guk baliagarri zaigun beste ezer ez dugunean topatzen, zenbakiek konparaketak egiteko abiapuntu on bat eskaini dezaketelakoan. Elkarrengandik urrun-urrun zeuden hizkuntza indoeuroparrak aztertu izan ditut nik, ia antzeko ezer ez zutenak, zenbakietan ezaugarri morfologiko jakin batzuk aurkituz halere.


Sistema hogeitarra hamartarra baino zaharragoa al da?


Ez du beti zertan izan. Indoeuropar hizkuntzek hamartarra zuten duela 7.000 urte, hau ez da gutxi. Baina zenbait hizkuntza indoeuroparrek hogeitarra bereganatu zuten. Substratuarengatik,
segur aski. Hizkuntza zeltak kasu, gaurko frantsesean arrastoa utzi dutenak. Danieraz ere badago hogeitar sistema. Zer fenomeno dugu hemen? Sistema hogeitarraren hondar horiek direla-eta, badirudi hogeitar sistema Atlantikoko kostaldean egon zela zabaldua. Beraz, litekeena da bertan hogeitarra erabili izana, indoeuroparrak iritsi baino lehen. Eta, segur aski, euskara edo euskarekin zerikusia zuten hizkuntzak egingo zirela bertan.


Edonola ere, denetarik dugu munduan zenbakiei dagokienez. Batzuk hamartar sistematik hogeitarrera aldatu, beste batzuk ordea alderantzizko bidea egin dute. Kaukason denetarik dago, egon ere. Nire ustez, bi sistemak dira naturalak: azken batez, hamar atzamar dugu, eta atzekoz aldera ere erabil ditzakegu behin hamar zenbatuz gero, hogeiraino iristeko. Bada oraindik horrela egiten duenik, atzamarrak erabiliz. Seitar edo hamabitar sistemak ere ez dira ahaztu behar, sistema honek atzamarrekin zerikusirik ez badu ere, egutegiarekin baizik. Alemanez dozena bat esaten da maiz oraindik, hamabi esan beharrean. Kontatzeko eran ilargiaren aldiak ditugu hemen abiapuntu, eta urteak dauzkan hilabeteak. Ondorioz, zera baieztatu daiteke: eskuarki sistema hamartarrak beste sistemak bazterreratzen joan direla. Esan beharra dago, euskarak oso ondo gordea duela bere sistema. Beste hizkuntzetan, eragin desberdinenei zor zaizkien askoz nahasketa eta konbinaketa gehiago topa daitezke.

Las simetrías del Universo

Al hilo del Taller de Geometria el domingo pasado, Punset en el programa Redes, entrevistó a Marcus du Sautoy, en un capítulo titulado “Las simetrías del Universo“. El vídeo comienza con una frase que podría describir el sentido de la tarea de muchos profesores de matemáticas: “Las mátemáticas nos ayudan a descubrir la lógica que subyace al mundo tan complejo y caótico en que vivimos” Incrustado en los primeros minutos de la entrevista (con explicaciones de las imágenes en castellano) ofrecieron un precioso video, realizado por Cristobal Vila (@cristobalvila) de Etérea, muy interesante y que puede resultar atractivo a muchos alumnos. (Explicación del vídeo)

Vía, como tantas veces, Manuel Sada

Zenbakien edertasuna, ikasle batek bidalitako Power Point-a

Jon Ander Riberak, San Inazio institutuko ikasleak, Zenbakien edertasuna Power Point-a helarazi digu bere matematika zaletasunaren erakusgarri. Eskerrik asko, Jon Ander.

/////

El alumno del Instituto San Inazio nos ha enviado el Power Point Curiosidades de los números interesante y cargado de belleza “numérica”. Gracias Jon Ander.